In Memoriam - Claartje Keur

In Memoriam - Claartje Keur

Claartje Keur

Wat in de jaren zeventig van de vorige eeuw begon met wat zilveren kettingen en hangertjes groeide uit tot een bijzondere collectie sieraden van hoge kwaliteit die zeker het predicaat
‘museaal’ verdient. Claartje Keur (1938) verzamelde meer dan vijfendertig jaar sieraden en legde zich daarbij toe op het halssieraad.

 

Claartje was voor CODA van belang en betekenis. Ze was niet alleen een trouw lid van de Vereniging Museumvrienden van CODA, maar ze organiseerde ook tien jaar lang een belangrijk project dat we ‘Sieraden met een verhaal’ noemden. Een jaarlijks sieradenevenement, gestart in 2004, dat aansluit bij de bijzondere aandacht die CODA schenkt aan het moderne sieraadontwerp en waarbij elk jaar een sieraadontwerper jonger dan 35 uitgenodigd werd om een halssieraad te ontwerpen en te maken. Daarnaast en daarbij in een gelimiteerde oplage van 26 stuks een sieraad dat in vorm en of concept verbonden was met het halssieraad. Eén werk uit de serie werd opgenomen in de collectie van CODA, tezamen met het collier. Bij de tiende en tevens laatste editie van ‘Sieraden met een verhaal’ in 2014 schreef ik in mijn dankwoord: “Claartje, zonder jou geen sieraden, geen verhalen, geen ‘Sieraden met een verhaal’. Je hebt tien edities met veel toewijding, kennis en enthousiasme verzorgd en dat heeft geresulteerd in tien unieke, bijzondere sieraden die ik telkens met trots toegevoegd heb aan de collectie van CODA.”

 

Die toewijding, kennis en het enthousiasme voor het sieraad en de maker kwamen ook tot uitdrukking in de tentoonstelling Kettingreacties (2014). CODA presenteerde in deze tentoonstelling zeventig halssieraden uit de verzameling van Claartje en combineerde die met de fotoportretten van de ontwerpers die zij in de loop van de jaren maakte. Het samenstellen en inrichten van de tentoonstelling gebeurde met grote nauwkeurigheid en een hoge mate van perfectionisme. Claartje wist exact hoe ze het hebben wilde. Ook als dat eigenlijk niet kon. Eigenzinnig en kritisch was ze namelijk ook. Over de titel van tentoonstelling – Kettingreacties – waren we het niettemin direct eens en zag ze als een knipoog naar haar basis in de scheikunde.

 

Claartje Keur begon haar sieradenverzameling met de aankoop van een broche van Sita Falkena bij galerie Ra in Amsterdam in 1983. Drie jaar later volgde een halssieraad en armband van Emmy van Leersum en in 1990 volgde de eerste grote aankoop van halssieraden. In 1998 bestond haar verzameling uit dertig halssieraden van gerenommeerde sieraadontwerpers. In 2014 telde haar collectie ruim zeventig halssieraden van de bekendste kunstenaars en sieraadontwerpers.

 

De belangstelling van Claartje voor het halssieraad gaat terug naar haar studietijd (HTS, chemische techniek) toen zij een hanger van een smeedijzeren mannetje aan een ketting cadeau kreeg. Op moeilijke momenten bracht het hangertje in haar hand troost. Behalve een functie als talisman, beschouwde Keur het halssieraad ook als een uitdaging voor de maker en de drager. Hoe valt het op het lichaam? Wat doet het met je uitstraling?

 

Hoewel haar verzameling omvangrijk was, is verzamelen op zich nimmer een vooropgezet doel geweest. Claartje zei daarover: “Ik heb wel heel bewust de keus gemaakt geld uit te geven aan sieraden, maar dat komt in eerste instantie vooral voort uit interesse. Verzamelaar ben je op een gegeven moment. Meestal als anderen je als zodanig gaan omschrijven.”

Claartje had, naast belangstelling voor moderne kunst en fotografie, een voorliefde voor halssieraden van kunstenaars afgestudeerd aan een van de Nederlandse academies. Ook was de diversiteit van het gebruikte materiaal van belang. Daar was ze stellig in: “Ik koop van zoveel mogelijk kunstenaars, in zoveel mogelijk verschillende (ongebruikelijke) materialen. Ik heb een afkeer van ‘dingen aan een draad’ en ook met goud heb ik niet veel.”  Kettingreacties in CODA Museum liet zien hoe de aankopen telkens een dialoog aangingen met het vorige sieraad en elementen, vormen of materialen in het volgende sieraad ook min of meer ‘voorspellen’.

Claartje Keur gaf ook graag opdrachten om speciaal iets voor haar te maken. Zo ontstond een heel bijzondere samenwerking met Carel Visser, die feitelijk nauwelijks geïnteresseerd was in  het maken van een kleine sculptuur als halssieraad, maar Claartje had een groot talent dat overtuigingskracht heet en het collier is er gekomen.

 

Als fotograaf heeft Claartje vanaf het begin foto’s gemaakt van de sieraadmaker waarvan zij werk kocht. Voor haar was dat een goede manier om echt contact te maken met de kunstenaar. De gemaakte foto voegde daarom voor haar ook iets wezenlijks toe aan het aangekochte sieraad. Door het contact en de band met de kunstenaar heeft de verzameling voor Claartje Keur steeds meer betekenis gekregen. Haar verzameling is daardoor uniek terwijl deze ook de ontwikkeling van het Nederlands sieraad in afgelopen dertig jaar laat zien.


De presentatie van ‘Sieraden met een verhaal’ was ook voor mij letterlijk altijd een verrassing. De kunstenaarsnaam wist ik uiteraard, maar het werkproces én de resultaten kreeg ik tevoren niet te zien. Dat was geen probleem, want het kwaliteitsoog van Claartje kende ik goed genoeg en daarop kon ik volledig vertrouwen. Claartje ging gedurende het maakproces ook nog een aantal keren met de makers in gesprek over wat ze aan het doen waren en dat waren interessante discussies volgens de kunstenaars, die in een aantal gevallen ook experimenteerden met voor hen tot dan toe onbekende materialen.


Van de presentatie werd telkens een feestje gemaakt. De te verkopen multiples lagen onder een gekleurde doek, uiteraard passend bij wat daaronder lag en nadat het doek plechtig weggehaald werd, moesten we eerst 10 minuten kijken van Claartje. We mochten nog niets kopen maar eerst alle 26 werken goed bestuderen. Enerzijds wat ‘schooljuffig’, anderzijds educatief zeer verantwoord. En de gretigheid doorstond die 10 minuten maar met moeite.

Die manier van presenteren was ook de werkwijze bij de sieradensalons die Claartje organiseerde. Vaak was haar dochter Caroline daarbij ter assistentie.


Claartje was betekenisvol in meerdere opzichten. Wij gedenken haar met groot respect en genegenheid. Een groot hart voor de kunst én veel aandacht voor de maker en altijd gericht op het maximaal haalbare resultaat. Wij zijn dankbaar dat Claartje haar kennis en ervaring van het moderne sieraad zo genereus met ons wilde delen.

Claartje, heel veel dank. Je was een fantastische ambassadeur van het eigentijdse sieraad en jij hebt het getoond aan de wereld en daarmee die wereld geholpen mooier te worden.

 

 

Carin E.M. Reinders
CODA 25.3.2021