Stichting Fabrikaat

Studio Fabrikaat onderzoekt gebiedskenmerkende grondstoffen op innovatieve en duurzame toepassingen. We vertrekken vanuit Nijmegen: de rivier de Waal heeft het landschap en het gebruik van deze omgeving eeuwenlang bepaald. Zij kent een rijk verleden gebaseerd op klei, van ijzertijd tot en met de baksteenindustrie. Met ontwerpend onderzoek stelt Fabrikaat de rivierklei en andere gebiedskenmerkende grondstoffen – die door de huidige gebiedsontwikkeling in Nijmegen-Noord steeds minder zichtbaar worden –  in een nieuw daglicht.

 

Sinds 2018 reizen we de bouwwerkzaamheden in dit gebied achterna om klei te verzamelen op plekken waar nieuwbouw zal verrijzen, en nieuwe bewoners hun intrek zullen nemen. De gedolven kleisoorten worden in onze studio op diverse manieren verwerkt. De resultaten worden toegevoegd aan een groeiend archief waarin de eigenschappen met elkaar worden vergeleken. Samen met ontwerpers, wetenschappers en ontwikkelaars zoeken we naar nieuwe toepassingen van deze klei in combinatie met andere betekenisvolle grondstoffen. Grondstoffen met een – voor dit voormalig agrarische gebied – eeuwenoude betekenis, zoals het surplus van de imker en (melk/ pluim) veehouders: bijenwas, zuivel, eierschalen en botresten. En grondstoffen van invasieve exoten die een actuele bedreiging vormen voor de inheemse flora, zoals de Japanse duizendknoop, reuzenberenklauw en springbalsemien. We benaderen dit vanuit verschillende perspectieven, gerelateerd aan onder meer de lokale archeologie, productietechnieken en de potentie van deze grondstoffen om circulair te worden toegepast.

 

Dit resulteert in een groeiend onderzoeksoverzicht, in pilots voor nieuwe producten – die we samen met publiek testen – en in nieuwe producten die aansluiten bij de behoefte om duurzaam gebruik te maken van onze lokale grondstoffen. Fabrikaat heeft hiertoe een open werkplaats, winkel en koffieloket.

 

Beeld

Beeldcredits Studio Fabrikaat

Beeldcredits Studio Fabrikaat

Beeldcredits Studio Fabrikaat

Pilotproject Coffee to-throw: rivierklei circulair toegepast (2021)


Studio Fabrikaat zet rivierklei en andere lokale, kenmerkende grondstoffen in om verhalen te vertellen over een gebied in transitie. Zowel de cultuurhistorie als mogelijke nieuwe toepassingen worden hierdoor zichtbaar gemaakt. Experiment speelt hierin een grote rol. Grondstoffen worden door Fabrikaat onderzocht op eigenschappen en diverse verwerkingstechnieken, zoals persen, gieten, 3D printen en draaien. Naast keramiek wordt ook ongebakken klei toegepast om tot circulaire producten te komen. Onder de 300°C verandert er weinig in de moleculaire samenstelling van de klei en blijft deze oplosbaar in water. Vanuit dit principe heeft Fabrikaat een recyclebare koffiebeker ontwikkeld die na gebruik weer oplost in water. Om de ongebakken klei waterafstotend te maken gebruiken zij het overschot van een lokale imker. De bijenwas geeft de klei een waterafstotende laag, zodat er vloeistof in kan blijven staan. Zo wordt je coffee to-go een coffee to-throw.

Als de beker in de natuur terechtkomt, is dat niet schadelijk voor het milieu. In water lost de beker namelijk binnen een uur op. De klei wordt zo opnieuw bruikbaar voor de vervaardiging van andere producten. Het project bevindt zich in een pilotfase. De beker wordt nu handgedraaid, maar samen met partners onderzoekt Fabrikaat hoe ze dit proces kunnen mechaniseren. Als het productieproces kan worden opgeschaald wordt de beker nóg toegankelijker.