Kansellezenaar uit oude Mariakerk definitief terug naar Apeldoorn
door aankoop Vereniging Oud Apeldoorn (VOA)
CODA Museum kreeg in 2011 de kansellezenaar uit het jaar 1700 uit de Oude kerk op het Raadhuisplein in Apeldoorn te koop aangeboden. Uiteraard hoort dit belangwekkende historisch object in Apeldoorn thuis. Om dat te kunnen realiseren heeft CODA in november een inzamelingsactie gestart. Ook de VOA wil de lezenaar met het wapen van Apeldoorn voor onze stad bewaren. De VOA heeft dat nu mogelijk gemaakt door de in brons gegoten lezenaar aan te kopen. De kansellezenaar wordt in bruikleen gegeven aan CODA, alwaar die te bezichtigen is in de hal van het museum.
De VOA heeft geen collectie met historische voorwerpen, maar heeft voor dit belangrijke historisch voorwerp een uitzondering gemaakt. CODA krijgt de kansellezenaar in bruikleen en zorgt er samen met de VOA voor dat het voorwerp wordt tentoongesteld, zodat iedere Apeldoorner het topstuk kan bekijken.
De inwoners van Apeldoorn die de aankoop hebben willen steunen door een bedrag in de collectebussen bij CODA te deponeren hebben een bedrag van € 321,75 bijeengebracht. Dit bedrag wordt gereserveerd om de kosten te kunnen dekken van het conserveren en exposeren van deze unieke lezenaar.
- Gegoten bronzen (onderdeel) van een lezenaar. Onderaan staat de meegegoten datering: "1700". Boven het wapen de tekst: "APELTHORN" Het is een "vol" gietsel en zeer zorgvuldig gegoten. Afmeting: 31 x 40 cm.
Wat is de historie van deze lezenaar?
Bij de sloop van de Oude- of Mariakerk op het Raadhuisplein in 1842 wilde men vermoedelijk de preekstoel inclusief de lezenaars van de kansel en van de voorzanger in de Nieuwe Kerk aan de Loolaan plaatsen. Blijkbaar besloot men achteraf anders, want in 1846 werden de lezenaars en koperen kronen verkocht. In het Archief van de Ned. Herv. kerk te Apeldoorn en Het Loo is hierover te lezen:
“Op 15 juli 1846 vond ’s morgens aan de nieuwe kerk aan de Loolaan de publieke verkoop plaats van de zeven koperen kerkkronen en allerlei koperwerk zoals de boog van het doophek, lezenaars en blaker te samen afkomstig uit de oude dorpskerk”. Uiteindelijk werden alle onderdelen uit de Oude kerk verkocht aan de heer Fenworm uit Amersfoort.
De relatie tussen het familiewapen Appelthorn (Van Apeldoren) en Apeldoorn
De gemeente Apeldoorn heeft in 1818 officieel het wapen van het in 1726 uitgestorven geslacht Van Apeldoren aangenomen. In de boeken van het archief van de Hoge Raad van Adel staan de namen van gemeenten met hun wapen opgetekend. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen ‘wapenverlening’, als een nieuw wapen was aangevraagd en ‘wapenbevestiging’, wanneer er al een wapen bestond. Apeldoorn staat vermeld onder ‘wapenbevestiging’, zodat het ambt Apeldoorn vóór de Bataafs-Franse tijd al het wapen moet hebben gevoerd. Het wapen met de adelaar met een liggende sleutel over de borst op de kansellezenaar is de oudst bekende aanwijzing dat dit wapen inderdaad gevoerd werd.
Nieuwe presentatie geschiedenis Apeldoorn
Indien de kansellezenaar wordt aangekocht, zal deze in de toekomst tentoongesteld worden in het vrij toegankelijke deel van CODA, als onderdeel van de nieuwe presentatie over de geschiedenis van Apeldoorn.