Historisch Café in teken 200 jaar Koninkrijk

Tijdens de 51e editie van het Historisch Café staat 200 jaar Koninkrijk centraal. Renny van Heuven, voormalig conservator Paleis Het Loo, vertelt over de brieven van koningin Wilhelmina aan haar gouvernante. In Wilhelmina's brieven volgen wij haar van kind tot jonge, later volwassen vrouw. Hetty Wennekendonk, medewerker onderscheidingen bij de gemeente Apeldoorn, praat over 200 jaar Koninkrijk in relatie tot de predicaten ‘Koninklijk’ en ‘Hofleverancier’ voor bedrijven en verenigingen en Koninklijke onderscheidingen voor personen. Carin Reinders, directeur/bestuurder CODA, verzorgt voor de tweede keer in het Historisch Café haar column.

Het Historisch Café wordt gehouden van 17.00 tot 19.00 uur in CODA Café, Vosselmanstraat 299 in Apeldoorn. De toegang is gratis.

Dear old Bones
Dear old Bones. Brieven van koningin Wilhelmina aan haar Engelse gouvernante Miss Elizabeth Saxton Winter. 1886-1935, bezorgd door Emerentia van Heuven-van Nes.

De brieven kwamen Van Heuven onder ogen toen zij in 1989/90 verantwoordelijk was voor de tentoonstelling Wij zijn er nog in Paleis Het Loo, over het regentschap van koningin Emma voor haar minderjarige dochter Wilhelmina. Tot Van Heuvens verbazing waren de brieven nog nooit gebruikt. Miss Winter kwam in 1886 in dienst, toen Wilhelmina ruim vijf jaar oud was en bleef tot en met haar belijdenis in 1896. Tien jaar lang volgde zij haar pupil op de voet, behalve wanneer zij op vakantie in Engeland was. In Wilhelmina's brieven volgen wij haar van kind tot jonge, later volwassen vrouw. Het contact bleef tot vlak voor Winters’ dood in 1936. Met name de vele, uitgebreide brieven tussen 1896 en 1898, het jaar van haar inhuldiging, zijn bijzonder interessant omdat we haar gang naar het koningschap in haar eigen woorden meemaken. Het is vaak ontroerend over Wilhelmina’s angst en twijfel te lezen, hoe ze over allerlei zaken denkt en over de eenzame hoge positie die ze moet gaan innemen. Daarnaast beschrijft ze wat ze doet, welke hoogleraren haar les geven, wie - ook vorsten - ze onmoet, over haar hobby’s paardrijden en schilderen, en haar eigen geloof in God. Maar ook haar meeleven met anderen komt duidelijk naar voren.

 

Historisch Café Apeldoorn | 5 september 2014

Over herbergen, Hanzevergaderingen en Indisch courantier Samuel Kalff in Apeldoorn 

05.09.2014 | 17.00 - 19.00 uur | CODA Café

Het thema Op reis van de Open Monumentendagen 2014 staat in dit Historisch Café centraal. Adrienne Zuiderweg (secretaris van de Stichting Indisch Erfgoed) vertelt over Samuel Kalff, een Indische courantier die in Apeldoorn was neergestreken. Huub Ummels, oud-ambtenaar Cultureel Erfgoed vertelt op boeiende wijze over de relatie Hanzevergaderingen en de herbergen in Apeldoorn. Overige programmaonderdelen zijn de column van Carin Reinders, stemmen op het 'Stuk van het Jaar, prijsuitreiking Fotowedstrijd Open Monumentendagen, reisliedjes gespeeld door Lex Sonnenveld en het nieuwsblok. De presentatie is in handen van Ellen Oomen. 

Het Historisch Café is een initiatief van het Erfgoedplatform Apeldoorn en wordt van 17.00 tot 19.00 uur gehouden in CODA Café, Vosselmanstraat 299 in Apeldoorn. De toegang is gratis.

Indisch courantier Samuel Kalff in Apeldoorn neergestreken

Hoofdstraat, 1890
Hoofdstraat, 1890

Na zijn Apeldoornse kostschooljaren volgde Samuel Kalff (1851-1932) in Kampen een opleiding voor onderofficier. Hij werd klaargestoomd voor Indië waar op dat moment de Atjeh-oorlog in volle gang was. Tijdens een expeditie op Oost-Sumatra liep Samuel dysenterie op. Hij zei de dienst vaarwel en was een tijdje procuratiehouder in Semarang.

Tijdens zijn verlof in Holland en rondreizend door Europa realiseerde hij zich dat de journalistiek hem beter lag. Weer terug in Indië kreeg hij een aanstelling bij het Soerabaiasch Handelsblad. Eenmaal hoofdredacteur (vanaf 1888) maakte hij diverse reizen op Java en overtochten naar Holland waar hij verslag van deed in zijn eigen krant en in de Java-Bode.

Na zijn Indische jaren was Samuel Kalff voor korte tijd weer terug in Apeldoorn waar hij aan de Loolaan woonde. Hij publiceerde zijn belevenissen en wandelingen in de Java-Bode; Apeldoorn was niet vreemd voor de Indische lezers. Gelegen op zijn platje op zijn ‘krossi-malas’ en met een ‘paitje’ onder handbereik, las de ‘Indischgast’ over het wel en wee van deze stad in het groen.

Over herbergen en Hanzevergaderingen

De straatnaam ‘het Achterom’ is sinds het eind van de jaren vijftig van de vorige eeuw uit het gemeentelijke straatnamenregister verdwenen. Het was aanvankelijk een openbaar straatje dat achter de panden aan de Hoofdstraat liep en dat toegang gaf tot een aantal stalhouderijen die daar destijds waren gesitueerd. Veel panden in het centrum waren tot in de negentiende, en een enkele zelfs tot in de twintigste eeuw, in gebruik als logement of herberg. Vandaar de stalhouderijen achter de herbergen aan dat gedeelte van de Hoofdstraat (de toenmalige Dorpstraat) tussen Korenstraat en Mariastraat.

De Gouden Leeuw
De Gouden Leeuw

De geschiedenis van de herbergen en logementen in Apeldoorn gaat terug tot de middeleeuwen. Uit de diverse bronnen kennen wij hun namen: Het Wapen van Gelderland, de Zwarte Arend, De Gouden Leeuw, Het Roode Hert, De Mariaen, De Dubbele Arend, De Swaen, De Prins, De Roode Saar, het Wapen van Deventer, enzovoort. Omstreeks 1845 bezat Apeldoorn vanuit de doorreisfunctie naar de omliggende steden nog zo’n 45 tapperijen, stalhouderijen, logementen en herbergen. De aanwezigheid daarvan maakte dat Apeldoorn in de periode 1360 tot 1540 tientallen keren werd uitverkozen voor het houden van Hanzevergaderingen van het Keulse kwartier van de Hanze. Hiertoe behoorden behalve de Zuiderzee en IJsselsteden ook steden als Nijmegen, Münster, Kleef en Wesel. Vele stukken daarover en over de onderwerpen waarvoor men bijeenkwam, zijn bewaard gebleven.

De vergaderingen zelf vonden meestal plaats in de Oude of Mariakerk die tot 1842/1843 stond op wat nu het Raadhuisplein is. Soms werd er vergaderd in de herberg De Mariaen, blijkbaar de belangrijkste en grootste herberg ter plaatse in die tijd. Bij bijna elke spit met een schop in de grond nabij het Achterom komt wel archeologica naar boven. In een herberg sneuvelde nog wel eens wat. Zoals nog lang gebruikelijk kwam het afval in kuilen op achtererven, iets wat is gebleken bij bijvoorbeeld het grondwerk voor de bouw van de Korenpassage. 

Prijsuitreiking fotowedstrijd

In aanloop naar de Open Monumentendagen 2014 is een fotowedstrijdstrijd uitgeschreven. Carin Reinders, directeur-bestuurder van CODA, is een van de juryleden en maakt op deze avond de prijswinnaars bekend. De foto’s zullen binnen CODA geëxposeerd worden.

Stuk van het Jaar

CODA Archief houdt een voorverkiezing van het mooiste of meest bijzondere archiefstuk uit zijn collectie. Dit gebeurt in de aanloop naar de landelijke online verkiezing ‘Stuk van het Jaar’, die in oktober tijdens de Maand van de Geschiedenis zal plaatsvinden. Tijdens dit café zijn drie archiefstukken te zien en is er gelegenheid om te stemmen. Het thema is 'Vriend en vijand', het thema van de Maand van de Geschiedenis.


Het Historisch Café is een initiatief van het Erfgoedplatform Apeldoorn.
In 2014 wordt het Historisch Café nog gehouden op 5 september en 7 november in het CODA Café van 17.00 tot 19.00 uur.

Zoek in collecties